1. Giriş

Marka hakkı tescil ile doğar; ancak tescilin kanuna aykırı biçimde gerçekleştiği hallerde bu hak, mahkeme kararıyla geçmişe etkili olarak ortadan kaldırılabilir. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’na (“SMK”) göre, marka tescilinde mutlak ret nedenlerini düzenleyen 5. madde veya nispi ret nedenlerini düzenleyen 6. maddede sayılan hallerden birinin varlığı halinde mahkeme markanın hükümsüzlüğüne karar verir (SMK m. 25/1).

Hükümsüzlük, tescil anında var olan bir hukuka aykırılığa dayanmalıdır. Tescilden sonra ortaya çıkan haller ise SMK m. 26’da düzenlenen iptal sebepleridir ve bu haller ayrıca kanunda sınırlı sayıda sayılmıştır. 10.01.2024 tarihinden itibaren iptal talepleri mahkemeye değil, Türk Patent ve Marka Kurumu’na (TÜRKPATENT) yapılmaktadır.

Hükümsüzlük sebepleri iki grupta toplanır:

  • Mutlak Ret Nedenleri (SMK m. 5)
  • Nispi Ret Nedenleri (SMK m. 6)

2. Hükümsüzlük Sebepleri

2.1. Mutlak Ret Nedenleri

Kamu yararını korumaya yönelik bu nedenlerden biri bulunmasına rağmen tescil edilen markanın hükümsüzlüğü istenebilir. SMK m. 5/1’de sayılan mutlak ret nedenleri şunlardır:

  • (a) SMK m. 4 kapsamında marka olamayacak işaretler
  • (b) Herhangi bir ayırt edici niteliğe sahip olmayan işaretler
  • (c) Ticaret alanında mal veya hizmetin cinsini, çeşidini, vasfını, kalitesini, miktarını, amacını, değerini, coğrafi kaynağını veya diğer özelliklerini belirten tanımlayıcı işaretleri münhasıran veya esas unsur olarak içeren işaretler
  • (ç) Aynı veya aynı türdeki mal ya da hizmetler için tescil edilmiş veya tescil için başvurusu yapılmış bir markayla aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzer işaretler
  • (d) Ticari alanda herkes tarafından kullanılan veya belirli bir meslek, sanat ya da ticaret grubuna mensup olanları ayırt etme işlevi olan işaretleri münhasıran veya esas unsur olarak içeren işaretler
  • (e) Malın doğal niteliğinden kaynaklanan, teknik bir sonucun elde edilmesi için gerekli olan veya mala özsel değerini veren şekli ya da başka bir karakteristik özelliği münhasıran içeren işaretler
  • (f) Mal veya hizmetin niteliği, kalitesi ya da coğrafi kaynağı gibi konularda halkı yanıltacak işaretler
  • (g) Devlete ait arma, bayrak ve diğer hükümranlık belirtileri gibi Paris Sözleşmesi kapsamında korunan ve yetkili makamlarca izin verilmemiş işaretler
  • (ğ) Bunların dışında kalan, kamuyu ilgilendiren ve tarihi ya da kültürel değeri bulunan arma, amblem veya nişanları yetkili makamların izni olmaksızın içeren işaretler
  • (h) Dini değerleri veya sembolleri içeren işaretler
  • (ı) Kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı işaretler
  • (i) Tescilli bir coğrafi işaret içeren işaretler

Ancak (b), (c) ve (d) bentlerine giren, yani ayırt edici niteliği bulunmayan, tanımlayıcı nitelikte olan veya ticari alanda herkesçe kullanılan bir işaret, hükümsüzlük talebinden önce kullanım yoluyla tescilli olduğu mal veya hizmetler bakımından ayırt edici nitelik kazanmışsa hükümsüz kılınamaz (SMK m. 25/4).

2.2. Nispi Ret Nedenleri

Bu nedenler, önceki hak sahiplerinin özel menfaatini korur. Başlıcaları şunlardır:

  • Önceki tarihli bir marka ile aynılık veya benzerlik ve kapsadıkları mal ya da hizmetlerin aynılığı veya benzerliği nedeniyle karıştırılma ihtimali bulunması (SMK m. 6/1)
  • Ticari vekil veya temsilcinin, marka sahibinin izni olmaksızın ve haklı bir sebebe dayanmaksızın markayı kendi adına tescil ettirmesi (SMK m. 6/2)
  • Başvuru tarihinden önce tescilsiz bir marka veya ticaret sırasında kullanılan bir işaret üzerinde hak elde edilmiş olması (SMK m. 6/3)
  • Türkiye’de tanınmış bir markayla aynılık veya benzerlik (SMK m. 6/4) ve önceki markanın ulaştığı tanınmışlık düzeyi nedeniyle haksız yarar sağlanması, markanın itibarının zarar görmesi veya ayırt edici karakterinin zedelenmesi ihtimali (SMK m. 6/5)
  • Markanın başkasına ait kişi adı, ticaret unvanı, fotoğraf, telif hakkı veya sınai mülkiyet hakkını içermesi (SMK m. 6/6)
  • Marka başvurusunun kötüniyetle yapılmış olması (SMK m. 6/9)

Yargıtay, karıştırılma ihtimalinin varlığı için markaların aynı ve malların benzer, markaların benzer ve malların aynı ya da hem markaların hem malların benzer olması ihtimallerinden birinin bulunması gerektiğini; değerlendirmenin markaların ve malların bıraktığı genel izlenime göre yapılacağını belirtmektedir (Yargıtay 11. HD, 12.10.2022, 2021/2679 E., 2022/6941 K.).

Tescilsiz önceki kullanıma dayanan taleplerde ise davacının, işaretini dava konusu markanın başvuru tarihinden önce marka olarak kullandığını ispat etmesi gerekir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, bu kullanımın faturalar, ticari evrak ve ticaret unvanı kullanımı gibi delillerle ispat edilebileceğini ve önceki hakkın yalnızca kullanımı ispatlanan mal ve hizmetler bakımından koruma sağlayacağını kabul etmiştir (Yargıtay HGK, 08.10.2025, 2024/307 E., 2025/609 K.).

3. Yargılama Süreci

3.1. Taraflar

Hükümsüzlük talebi; ilgili kişiler, Cumhuriyet savcıları veya ilgili kamu kurum ve kuruluşları tarafından mahkemeden istenebilir (SMK m. 25/2). Dava, dava tarihinde sicilde marka sahibi olarak kayıtlı kişiye veya onun hukuki haleflerine karşı açılır; TÜRKPATENT bu davada taraf değildir (SMK m. 25/3).

3.2. Görevli ve Yetkili Mahkeme

Görevli mahkeme Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesidir; bu mahkemenin kurulmadığı yerlerde asliye hukuk mahkemesi davaya bakar. Yetkili mahkeme davalının yerleşim yeri mahkemesidir. Marka sahibinin Türkiye’de yerleşim yeri bulunmuyorsa, sicilde kayıtlı vekilinin işyerinin bulunduğu yer, vekil kaydı silinmişse TÜRKPATENT’in merkezinin bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir (SMK m. 156).

3.3. Dava Açma Süresi

Kanunda hükümsüzlük davası için genel bir dava açma süresi öngörülmemiştir. Ancak aşağıda açıklanan sessiz kalma yoluyla hak kaybı, önceki marka sahibi bakımından fiili bir süre sınırı oluşturur.

4. Davalının Başlıca Savunmaları

4.1. Sessiz Kalma Yoluyla Hak Kaybı

Marka sahibi, sonraki tarihli bir markanın kullanıldığını bildiği veya bilmesi gerektiği halde bu duruma birbirini izleyen beş yıl boyunca sessiz kalmışsa, sonraki tarihli marka tescili kötüniyetli olmadıkça kendi markasını hükümsüzlük gerekçesi olarak ileri süremez (SMK m. 25/6).

4.2. Kullanmama Def’i

Karıştırılma ihtimaline dayanan davalarda davalı, davacıdan markasını kullandığını ispat etmesini isteyebilir. Bu durumda davacı, dava tarihinden geriye doğru beş yıl içinde markasını Türkiye’de ciddi biçimde kullandığını veya kullanmamasının haklı bir sebebe dayandığını ispat etmelidir. Davacının markası, dava konusu markanın başvuru veya rüçhan tarihinde en az beş yıldır tescilliyse, kullanım şartının o tarih itibarıyla da gerçekleştiği ispat edilmelidir (SMK m. 25/7).

5. Kısmi Hükümsüzlük

Hükümsüzlük sebebi markanın kapsadığı mal veya hizmetlerin yalnızca bir kısmı için mevcutsa, marka yalnızca bu mal veya hizmetler bakımından hükümsüz kılınır. Ancak hükümsüzlük, markanın tescilli örneğini değiştirecek şekilde verilemez (SMK m. 25/5).

6. Hükümsüzlük Kararının Etkileri

Hükümsüzlük kararı geçmişe etkilidir; marka, başvuru tarihinden itibaren Kanun’un sağladığı korumadan hiç yararlanmamış sayılır (SMK m. 27/1). Bununla birlikte geçmişe etki; hükümsüzlük kararından önce verilip kesinleşen ve uygulanan tecavüz kararlarını ve karardan önce yapılıp ifa edilen sözleşmeleri etkilemez. Bu sözleşmeler kapsamında ödenen bedellerin hakkaniyet gereği kısmen veya tamamen iadesi istenebilir. Marka sahibinin ağır ihmali veya kötü niyetinden doğan zararların tazmini talebi saklıdır (SMK m. 27/3-4).

Kesinleşen hükümsüzlük kararı herkese karşı sonuç doğurur. Mahkeme kararı TÜRKPATENT’e resen bildirir; marka sicilden terkin edilir ve durum bültende yayımlanır (SMK m. 27/5-7).

7. Sonuç

Marka hükümsüzlük davası, tescil anında mevcut olan mutlak veya nispi ret nedenlerine dayanılarak markanın geçmişe etkili biçimde ortadan kaldırılmasını sağlar. Ayırt edicilikten yoksunluk, tanımlayıcılık, yanıltıcılık, kamu düzenine aykırılık gibi mutlak nedenler ile önceki marka veya işaretle karıştırılma ihtimali, tanınmış markadan haksız yararlanma, başkasına ait hakların izinsiz tescili ve kötü niyetli başvuru gibi nispi nedenler marka hükümsüzlüğü sebepleridir.

Bu makale genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki danışmanlık niteliği taşımamaktadır. Somut uyuşmazlıklarda hukuki destek alınması önem arz eder.

Av. Burcu Kulotu Gül

BK Legal Hukuk & Danışmanlık

Kaynaklar

  • 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu
  • Yargıtay HGK, 08.10.2025, 2024/307 E., 2025/609 K.
  • Yargıtay 11. HD, 12.10.2022, 2021/2679 E., 2022/6941 K.