1. Giriş
İşçi, süresi belirli olsun veya olmasın iş sözleşmesini, kanunda gösterilen haklı nedenlerden birinin varlığı halinde sürenin bitimini veya bildirim süresini beklemeksizin derhal feshedebilir (İş Kanunu m. 24). Haklı nedene dayanan bu fesih, işçinin kendi isteğiyle işten ayrılmasından farklı sonuçlar doğurur. Haklı nedenin varlığı halinde işçi, kıdem şartını da taşıyorsa kıdem tazminatına hak kazanır.
İşçiye haklı nedenle derhal fesih hakkı veren haller üç grupta toplanmıştır:
- Sağlık Sebepleri (İş Kanunu m. 24/I)
- Ahlak ve İyiniyet Kurallarına Uymayan Haller ve Benzerleri (İş Kanunu m. 24/II)
- Zorlayıcı Sebepler (İş Kanunu m. 24/III)
2. Sağlık Sebepleri
2.1. İşin Sağlık veya Yaşam İçin Tehlikeli Hale Gelmesi
Sözleşmenin konusu olan işin yapılması, işin niteliğinden doğan bir sebeple işçinin sağlığı veya yaşayışı için tehlikeli hale gelirse işçi sözleşmeyi derhal feshedebilir (İş Kanunu m. 24/I-a).
2.2. Bulaşıcı veya İşle Bağdaşmayan Hastalık
İşçinin sürekli ve yakından birlikte bulunduğu işveren ya da başka bir işçi bulaşıcı veya işçinin işi ile bağdaşmayan bir hastalığa tutulursa işçinin derhal fesih hakkı doğar (İş Kanunu m. 24/I-b).
3. Ahlak ve İyiniyet Kurallarına Uymayan Haller
3.1. İşçiyi Yanıltma
İşverenin, iş sözleşmesi yapıldığı sırada sözleşmenin esaslı noktalarından biri hakkında yanlış vasıflar veya şartlar göstermesi ya da gerçeğe uygun olmayan bilgiler vererek işçiyi yanıltması haklı fesih sebebidir (İş Kanunu m. 24/II-a).
3.2. Şeref ve Namusa Dokunan Söz ve Davranışlar ile Cinsel Taciz
İşverenin işçinin veya aile üyelerinden birinin şeref ve namusuna dokunacak sözler söylemesi, bu nitelikte davranışlarda bulunması ya da işçiye cinsel tacizde bulunması bu kapsamdadır (İş Kanunu m. 24/II-b).
3.3. Sataşma, Gözdağı ve Suç İşleme
İşverenin işçiye veya aile üyelerinden birine sataşması ya da gözdağı vermesi; işçiyi veya aile üyelerinden birini kanuna aykırı davranışa özendirmesi, kışkırtması veya sürüklemesi; bunlara karşı hapsi gerektiren bir suç işlemesi ya da işçi hakkında şeref ve haysiyet kırıcı asılsız ağır isnat veya ithamlarda bulunması işçiye derhal fesih hakkı verir (İş Kanunu m. 24/II-c).
3.4. İşyerinde Cinsel Tacize Karşı Önlem Alınmaması
İşçinin işyerinde başka bir işçi veya üçüncü kişiler tarafından cinsel tacize uğraması ve bu durumu işverene bildirmesine rağmen gerekli önlemlerin alınmaması haklı fesih sebebidir (İş Kanunu m. 24/II-d).
3.5. Ücretin Hesaplanmaması veya Ödenmemesi
İşçinin ücretinin kanun hükümleri veya sözleşme şartlarına uygun olarak hesaplanmaması veya ödenmemesi, uygulamada sık başvurulan haklı fesih sebeplerindendir (İş Kanunu m. 24/II-e). Yargıtay bu hükümdeki “ücret” kavramını geniş yorumlamaktadır:
- Fazla çalışma, hafta tatili ve genel tatil ücretleri ile ikramiye ve prim gibi alacakların ödenmemesi işçiye haklı fesih imkânı verir (Yargıtay 9. HD, 16.07.2008, 2007/22062 E., 2008/16398 K.).
- Sigorta primlerinin hiç yatırılmaması, eksik yatırılması veya gerçek ücret yerine düşük ücret üzerinden bildirilmesi de haklı fesih sebebidir (Yargıtay 9. HD, 18.01.2010, 2009/24286 E., 2010/74 K.).
- Ücretin geç ödenmesi de bu kapsamda değerlendirilebilmektedir. Önceki aylarda ayın ilk haftasında ödenen ücretin bir ay sonra, ancak fesih tarihinde ödendiği olayda, Yargıtay 9. Hukuk Dairesi işçinin feshini haklı bularak kıdem tazminatına hükmeden bölge adliye mahkemesi kararını onamıştır. İşverenin gecikmenin bir kereye mahsus olduğu ve ekonomik daralma nedeniyle alacaklarını tahsil edemediği yönündeki savunmaları sonucu değiştirmemiştir (Yargıtay 9. HD, 12.01.2023, 2022/17003 E., 2023/341 K.).
3.6. Az İş Verilmesi ve Çalışma Şartlarının Uygulanmaması
Parça başına veya iş tutarı üzerinden ücret kararlaştırılmışken işveren işçiye yapabileceğinden az iş verir ve aradaki ücret farkını zaman esasına göre ödeyerek karşılamazsa ya da çalışma şartlarını uygulamazsa işçi sözleşmeyi derhal feshedebilir (İş Kanunu m. 24/II-f).
3.7. Psikolojik Taciz (Mobbing)
İşveren, işçilerin psikolojik ve cinsel tacize uğramamaları ve bu tür tacizlere uğramış olanların daha fazla zarar görmemeleri için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür (TBK m. 417). Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’na göre psikolojik taciz; işveren veya diğer çalışanlar tarafından belirli bir işçinin hedef alınarak, belli bir süreye yayılan ve sistematik hale gelen düşmanca davranışlara, kasten güçlük çıkarılmasına ve eziyete maruz bırakılmasıdır. Bu davranışlarla çoğu zaman işçinin işyerinden ayrılması amaçlanır (Yargıtay HGK, 25.09.2013, 2012/9-1925 E., 2013/1407 K.). Süreklilik gösteren bu tür davranışlar, somut olayın niteliğine göre işçiye ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan haller kapsamında haklı fesih imkanı verir.
3.8. Fesih Hakkının Kullanılma Süresi
Ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan hallere dayanan fesih hakkı, işçinin olayı öğrendiği günden başlayarak altı iş günü içinde ve her halde fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır (İş Kanunu m. 26). Bu süreler hak düşürücü niteliktedir. Ancak ücretin ödenmemesi gibi süregelen hallerde, ihlal devam ettiği sürece işçinin fesih hakkı da devam eder.
4. Zorlayıcı Sebepler
İşçinin çalıştığı işyerinde bir haftadan fazla süreyle işin durmasını gerektirecek zorlayıcı sebepler ortaya çıkarsa işçi sözleşmeyi derhal feshedebilir (İş Kanunu m. 24/III).
5. Fesih Bildiriminin Şekli ve İspat Yükü
7555 sayılı Kanun ile değişik İş Kanunu m. 109 uyarınca iş sözleşmesinin feshi sonucunu doğuran bildirimler her halde yazılı olarak yapılmalıdır. Bu değişiklikten önceki Yargıtay uygulamasında, fesih bildirimine ilişkin yazılı şeklin geçerlilik koşulu değil, ispat şartı olduğu kabul edilmekteydi (Yargıtay 9. HD, 26.01.2021, 2019/1981 E., 2021/2355 K.). Hüküm işçi ve işveren ayrımı yapmadığından işçinin yaptığı fesih bildirimleri de bu kapsamdadır.
Fesih bildiriminde bulunan taraf, ileri sürdüğü fesih sebebiyle bağlıdır ve bu sebebi sonradan değiştiremez (Yargıtay HGK, 10.09.2025, 2025/8 E., 2025/514 K.). Bu nedenle işçi, fesih bildiriminde dayandığı tüm sebepleri açıkça göstermelidir.
Haklı nedenin varlığını ispat yükü kural olarak feshi yapan işçiye aittir. Ancak ücretin ödenmemesine dayanan fesihlerde, ücretin ödendiğini ispat yükü işverendedir. İşveren ödemeyi işçinin imzasını taşıyan bir belge veya banka kayıtlarıyla ispat etmelidir; ücretin ödendiği tanıkla ispat edilemez (Yargıtay 9. HD, 30.06.2011, 2009/17327 E., 2011/19797 K.; Yargıtay 7. HD, 09.05.2014, 2013/23631 E., 2014/10298 K.).
6. Haklı Feshin Tazminat Bakımından Sonuçları
İşçi, iş sözleşmesini bu hallerden birine dayanarak feshettiğinde, aynı işverene bağlı olarak en az bir yıl çalışmışsa kıdem tazminatına hak kazanır (1475 sayılı Kanun m. 14). Buna karşılık sözleşmeyi fesheden taraf işçinin kendisi olduğundan ihbar tazminatı talep edilemez.
7. Sonuç
İşçinin iş sözleşmesini haklı nedenle derhal feshedebileceği haller; işin sağlık veya yaşam için tehlikeli hale gelmesi ve bulaşıcı hastalık gibi sağlık sebepleri, işverenin yanıltması, hakaret, sataşma, cinsel taciz, ücretin ve sigorta primlerinin eksik veya hiç ödenmemesi, psikolojik taciz gibi ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan haller ile işyerinde işin bir haftadan fazla durmasını gerektiren zorlayıcı sebeplerdir. Bu hallerden birine dayanarak sözleşmesini fesheden işçi, ihbar tazminatı talep edemese de en az bir yıldır çalışıyor olması durumunda kıdem tazminatına hak kazanır.
Bu makale genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki danışmanlık niteliği taşımamaktadır. Somut uyuşmazlıklarda hukuki destek alınması önem arz eder.
Av. Burcu Kulotu Gül
BK Legal Hukuk & Danışmanlık
Kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu
- 1475 sayılı İş Kanunu m. 14
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu
- Yargıtay HGK, 25.09.2013, 2012/9-1925 E., 2013/1407 K.
- Yargıtay HGK, 10.09.2025, 2025/8 E., 2025/514 K.
- Yargıtay 9. HD, 16.07.2008, 2007/22062 E., 2008/16398 K.
- Yargıtay 9. HD, 18.01.2010, 2009/24286 E., 2010/74 K.
- Yargıtay 9. HD, 12.01.2023, 2022/17003 E., 2023/341 K.
- Yargıtay 9. HD, 30.06.2011, 2009/17327 E., 2011/19797 K.
- Yargıtay 9. HD, 26.01.2021, 2019/1981 E., 2021/2355 K.
- Yargıtay 7. HD, 09.05.2014, 2013/23631 E., 2014/10298 K.