1. Giriş
İşveren, süresi belirli olsun veya olmasın iş sözleşmesini, kanunda gösterilen haklı nedenlerden birinin varlığı halinde sürenin bitimini veya bildirim süresini beklemeksizin derhal feshedebilir (İş Kanunu m. 25). Bu yetki, işçinin iş güvencesini ve tazminat haklarını doğrudan etkilediğinden yalnızca kanunda öngörülen hallerle sınırlı olarak ve kanuni süreler içinde kullanılabilir. Haklı fesih sebebinin varlığını ispat yükü ise feshi gerçekleştiren işverene aittir.
İşverene haklı nedenle derhal fesih hakkı veren haller dört grupta toplanmıştır:
- Sağlık Sebepleri (İş Kanunu m. 25/I)
- Ahlak ve İyiniyet Kurallarına Uymayan Haller ve Benzerleri (İş Kanunu m. 25/II)
- Zorlayıcı Sebepler (İş Kanunu m. 25/III)
- Gözaltı veya Tutuklama Nedeniyle Devamsızlık (İş Kanunu m. 25/IV)
2. Sağlık Sebepleri
2.1. İşçinin Kendi Kusurundan Doğan Hastalık veya Engellilik
İşçinin kendi kastından, derli toplu olmayan yaşayışından veya içkiye düşkünlüğünden doğan bir hastalık ya da engellilik nedeniyle işe gelmemesi, bu devamsızlığın ardı ardına üç iş günü veya bir ayda beş iş gününden fazla sürmesi halinde işverene derhal fesih hakkı verir (İş Kanunu m. 25/I-a).
2.2. Tedavi Edilemeyecek Nitelikteki Hastalık
İşçinin tutulduğu hastalığın tedavi edilemeyecek nitelikte olduğu ve işyerinde çalışmasında sakınca bulunduğu Sağlık Kurulu tarafından saptanmışsa işveren sözleşmeyi derhal feshedebilir (İş Kanunu m. 25/I-b).
2.3. Hastalık, Kaza, Doğum ve Gebelik Nedeniyle Uzayan Devamsızlık
Yukarıdaki haller dışında kalan hastalık, kaza, doğum ve gebelik gibi durumlarda işçi hemen çıkarılamaz. İşverenin fesih hakkı, devamsızlığın işçinin kıdemine göre belirlenen bildirim süresini altı hafta aşmasından sonra doğar. Doğum ve gebelik hallerinde bu süre, kanuni doğum izninin bitiminden itibaren işlemeye başlar. Bu dönemde iş sözleşmesi askıda kalır ve işçiye ücret ödenmez.
3. Ahlak ve İyiniyet Kurallarına Uymayan Haller
Kanun bu başlık altında aşağıdaki halleri saymış, maddenin başlığında “ve benzerleri” ifadesine yer vermiştir. Yargıtay da sayılan durumlar ve bunlara benzer ağırlıktaki davranışlar bakımından işverenin haklı fesih imkânı bulunduğunu kabul etmektedir.
3.1. İşvereni Yanıltma
İşçinin, iş sözleşmesinin yapıldığı sırada sözleşmenin esaslı noktalarından biri için gerekli vasıf veya şartlara sahip olmadığı halde bunlara sahipmiş gibi davranarak ya da gerçeğe aykırı bilgi vererek işvereni yanıltması haklı fesih sebebidir (İş Kanunu m. 25/II-a).
3.2. Şeref ve Namusa Dokunan Söz ve Davranışlar
İşçinin işverenin veya aile üyelerinden birinin şeref ve namusuna dokunacak sözler söylemesi, bu nitelikte davranışlarda bulunması ya da işveren hakkında şeref ve haysiyet kırıcı asılsız ihbar ve isnatlarda bulunması bu kapsamdadır (İş Kanunu m. 25/II-b).
3.3. Cinsel Taciz
İşçinin işverenin başka bir işçisine cinsel tacizde bulunması, işverene derhal fesih hakkı verir (İş Kanunu m. 25/II-c).
3.4. Sataşma ve Sarhoşluk
İşçinin işverene, aile üyelerinden birine veya işverenin başka bir işçisine sataşması; işyerine sarhoş ya da uyuşturucu madde almış olarak gelmesi veya işyerinde bu maddeleri kullanması haklı fesih sebebidir (İş Kanunu m. 25/II-d).
3.5. Doğruluk ve Bağlılığa Aykırı Davranışlar
İşverenin güvenini kötüye kullanma, hırsızlık yapma, işverenin meslek sırlarını ortaya atma gibi doğruluk ve bağlılığa uymayan davranışlar bu başlık altında yer alır (İş Kanunu m. 25/II-e).
3.6. İşyerinde Suç İşlenmesi
İşçinin işyerinde, yedi günden fazla hapisle cezalandırılan ve cezası ertelenmeyen bir suç işlemesi haklı fesih sebebidir (İş Kanunu m. 25/II-f).
3.7. Devamsızlık
İşçinin işverenden izin almaksızın veya haklı bir sebebe dayanmaksızın ardı ardına iki iş günü, bir ay içinde iki defa herhangi bir tatil gününden sonraki iş günü veya bir ayda üç iş günü işine devam etmemesi halinde işveren sözleşmeyi derhal feshedebilir (İş Kanunu m. 25/II-g).
Yargıtay’a göre buradaki “bir ay”, takvim ayı değil; ilk devamsızlık gününden başlayarak geçen bir aylık süredir. Ayrıca belirtilen iş günlerinde hiç çalışılmamış olması gerekir; devamsızlık saatleri toplanarak bu gün sayısına ulaşılamaz (Yargıtay 9. HD, 08.11.2018, 2015/23423 E., 2018/20089 K.). Devamsızlığın haklı bir mazerete dayandığını ileri süren işçi ise bu mazereti ispatla yükümlüdür (Yargıtay HGK, 30.09.2021, 2018/761 E., 2021/1130 K.).
3.8. Görevi Yapmamakta Israr
İşçinin yapmakla yükümlü olduğu görevleri, kendisine hatırlatıldığı halde yapmamakta ısrar etmesi haklı fesih sebebidir (İş Kanunu m. 25/II-h). Israrın varlığı için görevin işçiye hatırlatılmış olması gerekir.
3.9. İş Güvenliğini Tehlikeye Düşürme ve Zarar Verme
İşçinin kendi isteği veya savsaması yüzünden işin güvenliğini tehlikeye düşürmesi ya da işyerinin malı olan veya eli altında bulunan makine, tesisat, eşya ve maddeleri otuz günlük ücretinin tutarıyla ödeyemeyecek derecede hasara ve kayba uğratması da bu kapsamdadır (İş Kanunu m. 25/II-ı).
3.10. Fesih Hakkının Kullanılma Süresi
Ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan hallere dayanan fesih hakkı, işverenin olayı öğrendiği günden başlayarak altı iş günü içinde ve her halde fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır. İşçinin olayda maddi çıkar sağlaması halinde bir yıllık süre uygulanmaz (İş Kanunu m. 26). Bu süreler hak düşürücü niteliktedir; süre geçtikten sonra aynı olaya dayanılarak haklı fesih yapılamaz.
4. Zorlayıcı Sebepler
İşçiyi işyerinde bir haftadan fazla süreyle çalışmaktan alıkoyan zorlayıcı bir sebebin ortaya çıkması halinde işveren sözleşmeyi derhal feshedebilir (İş Kanunu m. 25/III). Sel, kar veya deprem gibi doğal olaylar nedeniyle ulaşımın kesilmesi ya da salgın hastalık sebebiyle karantina uygulanması bu kapsamda değerlendirilmektedir (Yargıtay 9. HD, 24.09.2025, 2025/3435 E., 2025/6923 K.). Yargıtay’a göre zorlayıcı sebebin işçinin çevresinde meydana gelmesi gerekir; işyerinin kapatılması gibi işyerinden kaynaklanan durumlar bu bende dayanak oluşturmaz (Yargıtay 9. HD, 01.07.2019, 2016/6740 E., 2019/14563 K.).
5. Gözaltı veya Tutuklama Nedeniyle Devamsızlık
İşçinin gözaltına alınması veya tutuklanması halinde, bu nedenle oluşan devamsızlık işçinin kıdemine göre belirlenen bildirim süresini aşarsa işveren sözleşmeyi derhal feshedebilir (İş Kanunu m. 25/IV). Bildirim süresi dolmadan gözaltı veya tutukluluk sona ermişse bu bende dayanılarak fesih yapılamaz.
6. Fesih Bildiriminin Şekli ve İspat Yükü
7555 sayılı Kanun ile değişik İş Kanunu m. 109 uyarınca, iş sözleşmesinin feshi sonucunu doğuran bildirimler her halde yazılı olarak yapılmalıdır. Bu değişiklikten önceki Yargıtay uygulamasında, fesih bildirimine ilişkin yazılı şeklin geçerlilik koşulu değil, ispat şartı olduğu kabul edilmekteydi (Yargıtay 9. HD, 26.01.2021, 2019/1981 E., 2021/2355 K.). Her durumda feshin tarihinin ve dayanılan sebebin ispatı bakımından bildirimin yazılı yapılması belirleyicidir.
Fesih bildiriminde bulunan taraf, ileri sürdüğü fesih sebebiyle bağlıdır ve bu sebebi sonradan değiştiremez. Fesih bozucu yenilik doğuran bir hak olduğundan, bildirimin belirli ve açık şekilde yapılması gerekir (Yargıtay HGK, 10.09.2025, 2025/8 E., 2025/514 K.). Bu nedenle işveren, fesih bildiriminde dayandığı olayı ve haklı nedeni açıkça göstermelidir.
Feshin haklı bir nedene dayandığını ispat yükü işverene aittir. Devamsızlık gibi hallerde ise devamsızlığın haklı bir mazerete dayandığını ispat yükü işçidedir.
7. Savunma Alınması
İşçinin davranışı veya verimi nedeniyle yapılan geçerli (bildirimli) fesihlerde işçinin savunmasının alınması zorunludur; savunma alınmadan yapılan bu tür bir fesih geçersizdir (İş Kanunu m. 19/2). Ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan hallere dayanan haklı fesihte ise kanun savunma alınmasını şart koşmaz. Sağlık sebeplerine dayanan derhal fesihte de işçiden savunma alınması gerekmez (Yargıtay İBHGK, 19.10.2018, 2017/9 E., 2018/10 K.).
8. Haklı Feshin Tazminat Bakımından Sonuçları
Haklı nedenle derhal fesihte işveren bildirim süresine uymak zorunda olmadığından işçiye ihbar tazminatı ödenmez.
Kıdem tazminatı bakımından ise ayrım yapılmalıdır. 1475 sayılı Kanun m. 14 uyarınca işveren, iş sözleşmesini İş Kanunu m. 25/II dışındaki bir sebeple feshettiğinde, bir yıllık kıdem şartı gerçekleşmişse kıdem tazminatı ödemekle yükümlüdür. Bu nedenle sağlık sebepleri, zorlayıcı sebepler ile gözaltı ve tutuklama hallerinde yapılan fesihler derhal fesih olsa da işçinin kıdem tazminatı hakkını ortadan kaldırmaz. Yargıtay 22. Hukuk Dairesi de zorlayıcı sebeplerle yapılan fesihte ihbar tazminatı yükümlülüğü bulunmadığını, ancak kıdem tazminatının ödenmesi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 22. HD, 04.02.2014, 2013/2499 E., 2014/1389 K.).
Haklı fesih hallerinin kıdem ve ihbar tazminatı bakımından sonuçları aşağıdaki tabloda gösterilmiştir:
| Fesih Hali | Kıdem Tazminatı | İhbar Tazminatı |
|---|---|---|
| Sağlık sebepleriİş Kanunu m. 25/I | Ödenir | Ödenmez |
| Ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan hallerİş Kanunu m. 25/II | Ödenmez | Ödenmez |
| Zorlayıcı sebeplerİş Kanunu m. 25/III | Ödenir | Ödenmez |
| Gözaltı veya tutuklama nedeniyle devamsızlıkİş Kanunu m. 25/IV | Ödenir | Ödenmez |
Kıdem tazminatının ödendiği hallerde işçinin en az bir yıllık kıdeminin bulunması gerekir.
9. Sonuç
İşveren, kanunda sayılan sağlık sebepleri, ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan haller, zorlayıcı sebepler ile gözaltı ve tutuklama hallerinde iş sözleşmesini bildirim süresi beklemeksizin feshedebilir. Ancak bu hallerden yalnızca ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan haller işçinin kıdem tazminatı hakkını da ortadan kaldırır. Dolayısıyla işçinin kıdem ve ihbar tazminatı ödenmeksizin işten çıkarılabildiği, diğer bir ifadeyle tazminatsız fesih halleri, İş Kanunu m. 25/II’de sayılan ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan hallerdir.
Bu makale genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki danışmanlık niteliği taşımamaktadır. Somut uyuşmazlıklarda hukuki destek alınması önem arz eder.
Av. Burcu Kulotu Gül
BK Legal Hukuk & Danışmanlık
Kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu
- 1475 sayılı İş Kanunu m. 14
- Yargıtay HGK, 30.09.2021, 2018/761 E., 2021/1130 K.
- Yargıtay HGK, 10.09.2025, 2025/8 E., 2025/514 K.
- Yargıtay 9. HD, 26.01.2021, 2019/1981 E., 2021/2355 K.
- Yargıtay İBHGK, 19.10.2018, 2017/9 E., 2018/10 K.
- Yargıtay 9. HD, 08.11.2018, 2015/23423 E., 2018/20089 K.
- Yargıtay 9. HD, 01.07.2019, 2016/6740 E., 2019/14563 K.
- Yargıtay 9. HD, 24.09.2025, 2025/3435 E., 2025/6923 K.
- Yargıtay 22. HD, 04.02.2014, 2013/2499 E., 2014/1389 K.